W latach 2024–2026 nasza organizacja, we współpracy z Fundacją „Instytut TTT” (Tęczowy Think Tank) oraz konsorcjum partnerów (Miłość Nie Wyklucza, Kampania Przeciw Homofobii, Fabryka Równości, Grupa Stonewall, Fundacja Równość.org.pl), zrealizowała kompleksowy projekt „Badania i Strategia (BiS) LGBTQ+ 2025–2027”.

Efektem tej pracy jest raport „Wspólnota rodaków i rodaczek w niespokojnych czasach”, który nie tylko diagnozuje stan polskiego społeczeństwa pod koniec 2025 roku, ale przede wszystkim dostarcza praktycznych narzędzi do budowania porozumienia. Naszym celem było wyjście poza wojnę kulturową i zbudowanie strategii opartej na twardych danych, które pozwolą skuteczniej rozmawiać ze „zwykłym społeczeństwem”.

Debata o osobach homoseksualnych w Polsce jest od lat zakładniczką społecznej polaryzacji. Jej rzetelność często ginie w obliczu ostrych, politycznych komunikatów, które trafiają głównie do już przekonanych. W efekcie spór trwa, a zwykłe sprawy życia codziennego milionów Polek i Polaków pozostają nieuporządkowane. Niniejsza publikacja powstała, aby znaleźć odpowiedź na pytanie: jak rozmawiać o miejscu osób homoseksualnych w polskiej wspólnocie, by prowadzić do rozwiązań i decyzji, a nie do kolejnej rundy wojny kulturowej.

Pobierz publikację Pobierz materiały warsztatowe

Streszczenie

Naszym głównym wnioskiem jest to, że pod warstwą politycznego hałasu istnieje szeroki i niedoceniany wspólny grunt obywatelski. Znaczące większości zgadzają się z podstawowymi normami, które mogą podtrzymać spokojniejszą i bardziej produktywną rozmowę: 92% zgadza się, że należy chronić nie tylko własne prawa, ale także prawa współobywateli; 89% uważa, że dzieci należy wychowywać w duchu tolerancji i otwartości; 89% zgadza się, że można być dobrym patriotą niezależnie od orientacji seksualnej; a 85% uznaje prawo do założenia rodziny za podstawowe prawo. Oznacza to, że najbardziej obiecującym językiem w Polsce nie jest konfrontacja ideologiczna, ale porządek publiczny, odpowiedzialność, sprawiedliwość, dobro dziecka i zwykła ludzka godność. Raport argumentuje więc, że stabilny postęp nie przyjdzie z ostrzejszym pozycjonowaniem symbolicznym, ale z powiązaniem równego traktowania z wartościami, które już cieszą się silną legitymizacją społeczną.

Jednocześnie publikacja podkreśla, aby nie mylić tego wspólnego gruntu z pełnym konsensusem. Polska znacznie oddaliła się od jawnej wrogości, ale nie osiągnęła jeszcze jednolitej akceptacji. Społeczeństwo uczy się tolerancji szybciej niż afirmacji. W danych z 2025 roku 54% respondentów zadeklarowało, że osobiście zna osobę homoseksualną. Poparcie osiągnęło poziom większościowy dla swobodnego zachowania par osób tej samej płci w przestrzeni publicznej (60%) oraz dla praw cywilnych małżeńskich (53%), ale gwałtownie spada w kwestii adopcji, gdzie poparcie wynosi 34%. Praktyczny wniosek jest jasny: społeczeństwo jest bardziej gotowe do uregulowania życia dorosłych niż do rozwiązania kwestii związanych z dziećmi, rodzicielstwem i symbolicznym znaczeniem rodziny. Dlatego raport kładzie szczególny nacisk na sekwencjonowanie, ton i wybór odpowiedniego punktu wejścia dla odpowiedniego problemu.

Wykres. Postawy względem seksulaności — **Wykres.** Postawy względem seksulaności (n=1014)

Drugim ważnym wkładem publikacji jest model segmentacji. Zamiast odczytywać Polskę jako prosty krajobraz „za vs. przeciw”, wyróżnia cztery znaczące segmenty: Anty-Tęczowi (21,5%), Środek Negatywny (27,1%), Środek Pozytywny (21,1%) oraz Tęczowi (30,3%). To sprawia, że jeden wniosek strategiczny jest szczególnie ważny: kluczowym terenem politycznym i komunikacyjnym nie są zatwardziałe skraje, ale dwa centra. Głównym zadaniem nie jest przekonanie wszystkich naraz, ale przesunięcie ludzi od ostrożnej tolerancji ku bardziej konsekwentnej akceptacji. To zmienia logikę działania z mobilizacji tylko własnej bazy na skalibrowaną perswazję, budowanie koalicji i ostrożne obniżanie temperatury społecznej. Dla ambasad i innych instytucjonalnych wsparć ma to znaczenie, ponieważ definiuje realistyczną ścieżkę zmian: nie maksymalistyczne przyspieszanie, ale wiarygodne, etapowe rozszerzanie akceptacji zakorzenionej w środku społeczeństwa.

Publikacja identyfikuje trzy szczególnie silne bramy wejścia do tej pracy. Pierwsza to porządek prawny: ludzie reagują lepiej, gdy widzą konkretny problem do rozwiązania, taki jak dostęp do szpitala, dziedziczenie, status osoby najbliższej lub niepewność prawna w związkach nieformalnych. Druga to dobro dziecka: najbardziej wrażliwy teren, ale też najważniejszy most, ponieważ przekształca problem z ideologii w ochronę, stabilność i odpowiedzialność. Trzecia to wspólne poczucie przynależności: przypomnienie, że geje i lesbijki nie są abstrakcyjną kategorią światopoglądową, ale współobywatelami, sąsiadami, współpracownikami i rodzicami w tej samej polskiej wspólnocie rodaków. Te bramy nie są abstrakcyjnymi ramami; są zakorzenione zarówno w danych, jak i w materiale jakościowym. Pomagają również wyjaśnić, dlaczego niektóre formy ekspresji publicznej otwierają odbiorców, podczas gdy inne wywołują zmęczenie, defensywę lub moralną panikę.

W tym sensie publikacja robi więcej niż opisuje postawy. Oferuje ramy w interesie publicznym, w jaki sposób instytucje i społeczeństwo obywatelskie mogą działać w spolaryzowanym środowisku politycznym, nie wpadając w pułapkę logiki samego konfliktu. Dla decydentów wskazuje na praktyczne regulacje zamiast na symboliczne gesty. Dla mediów argumentuje za konsekwencjami i porządkiem obywatelskim zamiast za plemienną eskalacją. Dla dyplomacji dostarcza empirycznie uzasadnioną podstawę do cierpliwego, strategicznego wsparcia zmian. A dla samego ruchu wzmacnia zdyscyplinowany wniosek: postęp oparty na prawach w Polsce jest najbardziej prawdopodobny, aby był trwały, gdy jest zakorzeniony w porządku prawnym, dobru dziecka i wspólnej przynależności – i gdy jest wyrażany w spokojny, precyzyjny i społecznie czytelny sposób.

Metodologicznie raport łączy wieloletnie serie danych CBOS, analizę literatury (desk research), analizę kulturową, wywiady jakościowe i grupy fokusowe oraz badanie ilościowe CAWI przeprowadzone w październiku 2025 roku na ogólnopolskiej próbie 1014 dorosłych przez firmę ABR Sesta. Ta architektura metod mieszanych ma kluczowe znaczenie, ponieważ raport nie mierzy jedynie deklarowanych opinii; mapuje progi ostrożności, emocjonalne wyzwalacze i warunki, w których postawy zaczynają się zmieniać. Jest również otwarty co do własnych ograniczeń i traktuje największą wartość badania nie jako izolowane procenty, ale jako szerszą strukturę napięć, otwarcia i użytecznych punktów wejścia, które wyłaniają się w wyniku triangulacji metod.

Publikacja “Wspólnota rodaków i rodaczek w niespokojnych czasach - Polskie społeczeństwo o homoseksualności pod koniec 2025 roku” w ramach projektu “Badania i Strategia LGBTQ+ 2025-2027” prowadzonego przez Konsorcjum NGO (Fundacja “Instytut TTT”, Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza, Stowarzyszenie Kampania Przeciw Homofobii, Stowarzyszenie Fabryka Równości, Stowarzyszenie Grupa Stonewall, Fundacja Równość.org.pl) przy wsparciu finansowym Ambasady Królestwa Niderlandów, Rady Nordyckiej oraz Przedstawicielstwa Dyplomatycznego Flandrii w Polsce.